Ollie सहा महिन्याची होती त्यावेळी आम्ही बाहेरगावी जाणार म्हणून काही दिवस तिला कुत्र्यांच्या वसतिगृहात ठेवावं लागणार होतं. कुत्र्यांच्या वसतिगृहात नियम व अटींची जंत्री होतीच. वसतिगृह नक्की केल्यावर तिथल्या चालकाशी गप्पा मारत होते तेंव्हा तिने सांगितलं की Ollie चे वयात येण्याआधी operation करून टाक. मी माझा विचार सांगितला की तिला निदान एकदा तरी पिल्ले होऊ द्यावी असं मला वाटतं. त्यावर त्या वसतिगृहाची चालक एकदम चवताळली आणि माझा विचार खोडून काढत म्हणाली “अहो, तुम्हाला काय माहिती की ह्या कुत्र्यांना ही माझी पिल्ले आहेत, ह्यांची आपण काळजी घ्यायची असते, अश्या कुठल्या भावना नसतात. एका वेळी ७-८ पिल्ले जन्माला घालतात. जेमतेम ३-४ आठवडे त्यांना दूध पाजतात आणि मग सोडून निघून जातात. आपल्या मानवी भावना त्यांच्याकडे नसतात. त्यामुळे rescue करणारी लोक, shelters ह्या यंत्रणांवर किती ताण येतो तुम्हाला माहिती आहे का? तिला ७-८ पिल्लं झाली तर तुम्ही सांभाळणार आहत का त्यांना?”. तिचे विचार ऐकून मी थक्क झाले होते. आपण श्वान प्रेमी म्हणवून घेणारी ही मंडळी इतकी कशी निर्दयी असतात. असो, तिच्या विचारांवर फुली मारून आम्ही आम्हाला जे योग्य वाटलं ते होऊ दिले.

साधारण १५-१७ दिवसांनी Ollie च्या पिल्लांचे डोळे उघडले. तोवर दिसत नसलं तरी आजूबाजूला होणारे आवाज, विविध कारणास्तव त्यांना केलेला स्पर्श कळत असावा. जानेवारी चे थंडीचे दिवस आणि जगाचा, जागेचा आवाका माहिती नसल्यामुळे सुरवातीला सर्व पिल्ले एकमेकांच्या अंगावर आणि नेमून दिलेल्या जागी झोपलेली असत. बरेचदा मऊ आणि गुबगुबीत गोळ्यांचा ढीग करून झोपायची. पिल्लांचे डोळे उघडायची प्रक्रिया सुद्धा अगदी सावकाश, निवांत होती. आधी एका पिल्लाचे डोळे कीलकीले झालेले दिसले. संध्याकाळ पर्यंत त्याचे डोळे पूर्ण उघडले तोवर दुसऱ्याचे उघडू घातले होते. साधारण दोन दिवसांनी सर्व पिल्लांचे डोळे पूर्ण उघडले होते. आधी बहुदा अंधुक दिसत होतं आणि मग दृष्टी स्पष्ट होत गेली. डोळे उघडले तरी अजून पायात ताकद आलेली नव्हती, त्यामुळे थोडे लटपट लटपट चालून पुन्हा लोळण घ्यायचे. डोळे उघडल्यावर जेमतेम २-३ दिवस आम्ही त्यांना त्यांच्या tub मध्ये घालून वरच्या मजल्यावर घेऊन जाऊ शकलो. नंतर मात्र tub मध्ये ते राहीचना. मग दोन दोन पिल्ले बखोटीला मारून वर नेत असू.

Video: माझ्या आवाजाला पिल्लांचा पहिला प्रतिसाद

पायात ताकद आली आणि पिल्लांचा वावर घरभर होऊ लागला, आणि आता पर्यंत एका जागी शी आणि शू करणारी पिल्ले, चालता चालता, फिरता फिरता, खेळता खेळता घर भर शी आणि शू करू लागले. साधारण झोपून उठली की शू आणि पोट भरलं की शी अश्या ठरलेल्या वेळी दोन्ही कार्यक्रम पार पाडायचे. Ollie अगदी निघुतीने पिल्लांची घाण स्वच्छ करत असे. शू मात्र आम्हाला पुसून घ्यावी लागत होती.  आम्ही मग २४ फडक्यांचे गणित बसवलं होतं. २४ फडकी खराब झाली की washing machine ची एक छोटी cycle लावायची आणि फडकी धुवून स्वच्छ करायची. ती वाळे पर्यंत पुढच्या शू ची वेळ होत असे.  दिमतीला washing machine असून सुद्धा ह्या कामाने आम्हा दोघांचा पुरता पिट्ट्या पडायचा. रात्री पिल्लांना वरच्या मजल्यावर पोचवले की आम्ही दोघे थकून भागून झोपी जायचो!

साधारण पिल्ले तीन आठवड्यांची झाली आणि वसतिगृह चालकाची भविष्यवाणी खरी होताना दिसू लागली. Ollie पिल्लांकडे फिरकेच ना. एक दिवस तर तिची आचळे इतकी भरली की तिला चालणे ही जड जात होतं. पण पिल्लांपाशी ती फिरकली नाही. काय प्रकार आहे म्हणून मी पिल्लांना जवळ घेतले आणि लक्षात आलं की सर्व पिल्लांना खूप तीक्ष्ण दात आणि नखं आलेली आहेत. Ollie ला जवळ घेऊन तपासले तर पिल्लांचे दात आणि नखं लागून तिला खूप बारीक बारीक जखमा झाल्या होत्या. पिल्ले ३-४ आठवड्यांची झाल्यावर त्यांची आई त्यांना दूध पाजत नाही ह्या मागे तिचे बेजबाबदार वागणे नसून, तिला त्यामुळे होणारी इजा हे कारण आहे हे समजलं.

मग पिल्लांपेक्षा मला Ollie ची काळजी वाटली. की इतकं दूध तर येतंय, पण ती पिल्लांना पाजू शकणार नाहीये. पिल्लांना वरचे दूध देऊन त्यांची भूक भागवू शकत होतो. पण Ollie चे काय करायचे. एक दोन वेळा तिला सविता ने घट्ट धरून ठेवलं आणि मी पिल्लांना तिच्या जवळ पाजायला नेले. तिला खूपच त्रास झाला. पण इलाज नव्हता. नंतर तिच्या असंख्य बारीक बारीक जखमांवर खोबरेल तेल लावले. ह्या समस्येवर काहीतरी उपाय काढावा लागणार होता. डॉक्टर म्हणाले की पंप वापरून दूध काढा आणि पिल्लाना पाजा. म्हणजे ही दुहेरी कसरत होती. आधी झटापट करून पंप वापरून Ollie चे दूध काढायचे आणि नंतर ते बाटलीत भरून पिल्लाना पाजायचे. पंप आणि बाटली दोन्ही हजर झाले. पण आमच्या प्रयत्नांना यश येई ना. शेवटी Google मावशी कडे धाव घेतलीच . दोनच पर्याय होते, एक तर Ollie ने पिल्लाना दूध पाजलं पाहिजे जे सर्वात श्रेयस्कर, किंवा कुठले तरी औषध देऊन तिचे दूध येणे थांबवलं तरी पाहिजे. सुदैवाने दूध तयार होणे थांबवण्यासाठी कोणतेही औषध उपचार सापडले नाहीत. एक उपाय सापडला जो करून बघणं सहज शक्य होतं . तो म्हणजे Ollie ला दोन दिवस उपाशी ठेवणे. पुढचे दोन दिवस Ollie ला उपाशी ठेवलं आणि चमत्कार झाल्या सारखा तिचा पान्हा आटला. ह्या उपायाने तिला बऱ्यापैकी आराम पडला. पिल्लांच्या खाण्या पिण्याची मला चिंता नव्हती. आधी एक दोन दिवस त्यांना साधे दूध आणि त्यांच्या साठी खास बनलेला Formula दिला. आलेले दात बघून ठरवलं की भाताची पातळ पेज थोडे chicken soup घालून त्यांना देऊन बघू. हे मात्र पिल्लाना विशेष आवडलं. मग पिल्लांच्या खाण्या-पिण्याचा प्रश्नच सुटला!

काय खायला द्यायचे हे तर ठरलं. पण किती खायला दिलं असता पिल्लांची भूक भागेल हे कसं ठरवावं कळेना. मग वाटीच्या हिशेबाने त्यांचा भात कालवू लागलो. भात कालवून परातीत वाढून ती मध्यभागी ठेवायचे आणि बाजूने सर्व पिल्लं रींगण घालून भरा भरा जेवायचे. आधी परातीचा अंदाज येत नसे त्यामुळे त्यात पुढील पंजे क्वचित मागील पंजे कधी अखंड पिल्लू त्यामध्ये बसून जेवत असे. प्रत्येक जेवणानंतर प्रत्येक पिल्लाला साध्या पाण्याने धुवून काढावे लागत असे. आणि ओघाने ज्या जागी जेवले ती जागा ही झाडून पुसून स्वच्छ करावी लागत असे. ह्या सर्व रणधुमाळीत Ollie सर्व पिल्लांचे जेवण झाले की मग त्यांनी टाकलेले आधी निपटून स्वच्छ करायची आणि मग तिचे जेवण जेवायची.

Video: पिल्लं वरच्या स्वयंपाक घरात ओट्यावर जेवताना

पिल्लांच्या वाढीची स्थित्यंतरे इतकी झपाट्याने होत होती की आम्हाला सतत पुढचा विचार करत राहावं लागत होता. म्हणजे परातीत सर्वांना एकत्र जेवायला देणे हे आम्ही जेमतेम २-३ दिवस करू शकलो. त्या नंतर असं लक्षात आलं की एखादे दुबळे पिल्लू उपाशी राहते आहे आणि एखादे बलाढ्य पिल्लू दोघा तिघांच्या वाटणीचे खाऊन टाकत आहे. मग एक वेगळी युक्ती करावी लागली. असं लक्षात आलं की तीन पिल्लं,  दोन माद्या आणि एक Ollie सारखेच दिसणारे पिल्लू, थोडे मागे पडत आहे. मग त्या तिघांना आधी खायला द्यायचे. वरच्या मजल्यावरील ओटा ह्या कामासाठी एकदम योग्य होता. तीन bowl भरायचे आणि आधी तिघांना ओट्यावर ठेवायचे. त्यांची पोटे भरली की त्यांना sink मध्ये धुवून पुसून खाली सोडायचे आणि पुढच्या तिघांना ओट्यावर ठेवायचे. ह्या मध्ये नंतर ची पिल्ले खाली रडून धुमाकूळ घालत असत. एकंदरीत आमचा दिवस असा वाजत गाजत पार पाडत असे.

पिल्लं जशी मोठी होत होती तसा घरातील वावर वाढला. पायऱ्या चढता यायला जवळ जवळ एक दीड महिना लागला. पण घरातील वावर सीमित ठेवण्यासाठी दिवसा वरच्या मजल्यावर जायचे लोखंडी दार आणि घराचे मुख्य दार सतत बंद ठेवावे लागत होते. पिल्लं उंची वरून खाली पडून ईजा होऊ नये म्हणून आणि चुकून घराबाहेर जाऊन हरवू नये म्हणूनही. साधारण पिल्ले दीड महिन्याची झाली आणि थंडी संपून हळू हळू जसे तापमान वाढू लागले, तसं  पिल्लांच्या झोपायच्या सवयी बदलू लागल्या. आधी नेमून दिलेल्या चौघडीवर ढीग करून झोपणारी पिल्ले आता स्वतंत्र झोपू लागली. प्रत्येकाने आपली एक जागा ठरवून टाकली. एक सोफ्याखली, तर एक बाथरूम मध्ये, तर एक फडकी ठेवायच्या trolley मध्ये. सगळे एकदम झोपी जायचे आणि एकत्रच उठायचे. एव्हाना दंग्याचे प्रमाण आणि पद्धत बदलू लागली. जिकडे शक्य होईल तिकडे चढायचा प्रयत्न सुरू झाला. दात आणि तोंडाचा वापर खाणे आणि ओरडणे ह्या व्यतिरिक्त चावणे, कुरतडणे ह्या साठी होऊ लागला.

जिवंत cartoon network चालू होतं आमच्या घरात दिवस रात्र. म्हणजे एखादे पिल्लू teapoy खालची फळी चढायच्या प्रयत्नात असे, तर एखादे पिल्लू केरसुणी फरफटत आणून त्याच्या चिंध्या करण्यात मग्न असे. माणसांच्या पायात पायात करणे हा तर आवडीचा छंद. माझी आई walker घेऊन निघाली की हमखास मागून पुढून तिचा gown किंवा परकर ओढत तिला थांबवण्याचा प्रयत्न करीत.

Video: मटार च्या शेंगा खाताना

भिंती खाणे हे अविरत आणि गुपचूप चालू असलेलं कार्य. रात्री वरच्या मजल्यावर Ollie आणि पिल्लांचा बिनबोभाट दंगा चाले. एकदा Ollie ने उत्साहाच्या भरात पिल्लांना वरच्या मजल्यावरी स्वयंपाकघरातील भिंत खरवडून दिली. सकाळी पिल्लांना घ्यायला वर गेलो, तर सर्व पिल्लं पिठाच्या गिरणीत लोळून आल्या सारखी दिसत होती. आणि त्यांच्या पावलांचे रंगात माखलेले ठसे सर्वदूर उमटलेले होते. पिल्लं भिंती खाऊ लागले की Ollie अगदी कौतुकाने त्याचं हे काम बघत असे. एक दिवस मी पिल्लांवर कडाडले. तसा सर्वांनी घाबरून पोबारा केला. Ollie ला मी तिच्या पिल्लांना का रागावले हा प्रश्न पडला आणि ती खोल माझ्या डोळ्यात बघून उत्तरं शोधू लागली. आपल्या पिल्लांना ओरडा बसला ह्या गोष्टीने एकाच वेळी दुःखी आणि अपमानीत झाली होती ती.

Video: पिल्लांचा खेळ

आतापर्यंत च्या वर्णनात पिल्लांच्या संगोपनाच्या प्रवासात Ollie अलिप्त होती असं वाटेल सर्वांना. पण पिल्लांच्या खाण्यापिण्याचा भार आमच्यावर होता हे सोडले तर तिचे आईपण ती अगदी व्यवस्थित निभावित होती. सकाळी टेकडीवर फिरून परत आली की सर्व पिल्लांचा headcount घ्यायची. पिल्लं सुद्धा Ollie बऱ्याच वेळाने दिसल्यावर तीला बिलगून बसायची. एखाद्या पिल्लाने तिने घालून दिलेले नियम पाळले नाही तर त्याला तिचा मार खावा लागे. त्याच बरोबर मी एखाद्या पिल्लाला रागावले तर त्या बिचाऱ्याला तिचा ओरडा खावा लागे. माझी मैत्रीण एकदा मला म्हणाली, की “तू पिल्लांना रागावलीस तर Ollie ला चालते का?” मी म्हणाले, “अगं Ollie पिल्लू असताना आमच्याकडे आली. त्यामुळे मी तिला तिच्या आईच्या ठिकाणी आहे. ओघाने मी तिच्या पिल्लांची आजीच की. त्यामुळे, मी रागावले तर बिचारी पिल्ले तिचेही दणके खातात.” आमच्यावर अपार विश्वास तिचा, त्यामुळे आमचे मित्र मंडळी, आप्त घरी आले तर तेवढ्याच विश्वासाने ती त्यांना पिल्लांना हाताळू द्यायची.

रात्री Ollie आणि पिल्लांची वरच्या मजल्यावर रवानगी होत असे. तिकडे ही बंदोबस्त करावा लागत असे. म्हणजे बाहेरच्या दिवाणखान्यात त्यांचा मुक्त संचार. त्यांच्या सोबतीला असलेल्या व्यक्तीचा (म्हणजे अथर्व किंवा माझा) मुक्काम तिथल्या वाचनालयातील कोपऱ्यात. सुरुवातीला Ollie पिल्लांजवळ झोपायची. नंतर मात्र तिला तिच्या सवयी प्रमाणे गादीवर झोपायची ईच्छा होत असे आणि ती सरळ पिल्लांना जमिनीवर सोडून गादीवर येऊन झोपे. परिणामी खाली पिल्लांची रडारड सुरू होत असे. मग काय, एक एक पिल्लू उचलून गादीवर ठेवावे लागत असे. पिल्ले गादीवर आली की Ollie ला गर्दी झाल्यासारखे वाटे आणि ती थेट तिकडून उठून दुसरी कडे झोपायला निघून जाई. मग अर्ध्या गादीवर पिल्लं आणि अर्ध्या गादीवर मी किंवा अथर्व अशी व्यवस्था झाली की समस्त श्वान परीवार निद्राधीन होई!

Ollie ची झोप झाली की ती वरच्या मजल्यावर फिरू लागे. मग पिल्लांची झोप उडे. त्यांना गादीवरून खाली उतरता येत नसे. मग परत रडारड सुरू व्हायची. ती बंद करायला पिल्लांना खाली सोडणं आलंच. पिल्लं जमिनीवर पोचली की Ollie आणि पिल्लं धुमाकूळ घालीत असत. आणि हा दंगा अगदी गुपचूप, बिनबोभाट चाले. क्वचित कधी खेळताना एखाद्या पिल्लाला लागलं तर थोडी रडारड होई. नाहीतर अखंड रात्र पायांचा दुड-दुड आवाज येत राही! सकाळी उठलं की वरचा पूर्ण मजला स्वच्छ करावा लागत असे हे निराळे सांगायची गरज नाहीच.

काळ जसा पुढे जात होता तसं पिल्लांचे पुढे काय करायचे ह्याची चिंता वाटू लागली. शेखर सतत मला आठवण करून देत होताच की पिल्लांना दत्तक देण्याविषयी Facebook, Instagram वर माहिती दे. मी हे करायच्या विरुद्ध होते. कारण FB आणि Insta वापरणाऱ्या लोकांची आणि एकंदरीत शहरातील आमच्या सारख्या घरातील लोकांची मानसिकता मला साधारण माहिती होती. एक तर कुत्रा नकोच, घ्यायचा झाला तर देशी अजिबात नको, कुत्री त्याहून नको. मग करायचं काय ह्यांचं. आम्ही गावाला असतो तर हा प्रश्नच उद्भवला नसता. सर्व पिल्लं आमच्याच घरी सुखाने नांदली असती. पण शहरात हे शक्य नाही. मग एक दिवस सविता मला म्हणाली की पिल्लं इतकी गोड आहेत की कोणीही त्यांना घेऊन जायला तयार होईल. मी तिला म्हणाले तुझ्या ओळखीतल्या लोकांना विचारून ठेव, कोणाला हवी असतील तर घेऊन जाऊ दे. तर म्हणाली माझी भावजय एक जोडी नक्की नेणार आहे. खाली PG मुलींना डबा देणाऱ्या मारुती ला पिल्लं आहेत कळल्यावर तो म्हणाला आम्हाला द्या एक जोडी. पिल्लं कुठे ठेवणार विचारलं तर म्हणाला आमच्या गावी मोठं घर आणि शेत आहे. तिकडे असतातच कुत्री, त्यांच्या बरोबर रहातील ती. माझा जीव भांड्यात पडला. कोणतीही ही जाहिरात न करता चार पिल्लं कुठे जाणार हे ठरलं सुद्धा.

पिल्लांना दत्तक द्यायचं होतच. पण नक्की कधी द्यायचं हे कळेना. पुनः Google मावशी ला साद घातली. तर कळलं की पिल्लं निदान अडीच महिने वयाची झाली असता त्यांना दत्तक द्यावे. पिल्लं अडीच महिन्याची साधारण होळीच्या सुमारास होणार होती. त्याचवेळी चाकरमानी मंडळी गावाकडे सणासाठी जातात. त्याप्रमाणे चार पिल्लांची दत्तक जाण्याची जुजबी तारीख ठरली २३-२४ मार्च. पिल्लं साधारण २ महिने आणि १०-११ दिवसांची असणार होती. एकीकडे मी माझ्या आणि पिल्लांचा मनाची तयारी करू लागले होते. रोज त्यांचाशी बोलायचे की आता तुम्हाला तुमच्या घरी जायचं आहे. तिकडे आनंदाने रहा. इथली आठवण आजिबात काढू नका. हे सांगताना मला प्रत्येक वेळी रडू कोसळत असे (अत्ता इतक्या दिवसांनी लिहितानाही रडू येतंय). डॉक्टरांच्या सल्ल्याने, दत्तक देण्याआधी सर्व पिल्लांचे वर्षभरासाठी चे लसीकरणही करून घेतले.

Video: दत्तक जाण्याआधी पिल्लांचा आणि Ollie चा एकत्र video

शेवटचे पिल्लू बाकी पिल्लांपेक्षा जवळ जवळ १५ दिवस जास्त राहिलं आमच्याकडे. कोणी दत्तक घ्यायला येईना. मग तो एकटा कंटाळेल म्हणून त्याला Ollie बरोबर सकाळी फिरायला घेऊन जायला लागलो. पहिला दिवस खूपच मजेदार होता. त्याला Ollie बरोबर सोडलं की तो Ollie बरोबर पळे आणि घाबरून परत माझ्या जवळ येई. Ollie सुद्धा तो मागे राहीला की त्याला बोलवायला परत मागे फिरे.  सकाळची पूर्ण फेरी ह्या प्रमाणे पार पडली. नंतर मात्र त्याला टेकडीवर फिरायला जाणे खूपच आवडू लागले. Ollie आणि टेकडी वरील Ollie चे सवंगडी त्याला भरपूर खेळवत. घरी परत आला की थकून भागून निजे.

Video: पिल्लू आणि Ollie खेळताना

Video: पिलू ची पहिली टेकडी वरची सैर

Video: पिल्लू आणि Ollie टेकडीवर पाण्यात खेळताना

मध्येच एकदिवस सर्व कुटुंब मिळून माझ्या बहिणीच्या farmhouse वर राहायला जायचे ठरले. Ollie आणि पिलू (हेच त्याचे नाव पडलं) दोघांना घेऊन जायचं ठरलं. एव्हाना Ollie car प्रवासाला सरवलेली होती. पिलू चा मात्र पहिलाच car प्रवास जेमतेम तासाभराचा. अर्ध्या वाटेवर अपेक्षित ते झालंच. पिलू ला गाडी लागली. गाडी लागेल म्हणून मागच्या seat वर जुनी चादर अंथरली होतीच. ती वाटेत थांबून स्वच्छ केली आणि मी Ollie आणि पिलू बरोबर मागे बसले. गाडी प्रवास आणि गाडी लागल्या मुळे पिलू बेजार झाला होता. मग त्याला मांडीत घेऊन घट्ट धरून बसले. उरलेला पूर्ण रस्ता पिलू कण्हत होता. मला वाटलं की ह्याची तब्बेत बिघडली तर trip cancel करून परत घरी यावं लागेल. पण farmhouse ला पोचलो आणि गाडीतून उतरल्या उतरल्या Ollie आणि पिलू पसार. मोकळी जागा बघून दोघे खेळायला लागले. बहिणीला चिंता वाटत होती की आजू बाजू ची कुत्री ह्या दोघांना त्रास देतील. पण पुढे जे काही झालं ते केवळ अविस्मरणीय!

Farmhouse आणि बाकी आवाराचा अंदाज घेऊन Ollie ने त्यावर पूर्ण ताबा मिळवला. बाकी कुत्री आली, पण Ollie शिताफीने त्यांना घराची पायरी चढू देत नव्हती. ती भुंकायला लागली की तिच्या आवाजाच्या वर आवाज काढून पिल्लू भुंके. आमच्या मागोमाग Ollie आणि पिल्लू गच्चीवर आले. खाली table वर काही खाऊ एका पिशवीत होता. एक कुत्रा आला आणि त्याने ती पिशवी पळवली. Ollie बाणाच्या वेगाने त्याच्या मागे धावत सुटली. काही वेळाने विजयी मुद्रेने Ollie त्याच्याकडून पिशवी परत घेऊन आली. खाऊ मात्र परत मिळाला नाही. रात्री जेवण मागच्या अंगणात होते. तिकडे ही Ollie बाकी कुत्र्यांना आमच्या जवळ येऊ देत नव्हती. एव्हाना पिलू दमून गेला होता. त्याने एक कोपरा धरला आणि झोपी गेला. पण Ollie जरा भुंकली की तो लगेच तिच्या मागून भुंकू लागे. 

नवीन ठिकाण त्यामुळे रात्रभर Ollie गस्तीवर होती. मात्र ही गस्त घरात चालू होती (बाकी कुत्री घराबाहेर) त्यामुळे सर्वांची झोपमोड होत होती हे वेगळं सांगायची गरज नाही. सकाळी सर्व कुत्री Ollie आणि पिलू ला खेळायला घेऊन गेली. त्यात शेजारी असलेल्या राणी कुत्री ची भर पडली. ही राणी सर्व कुत्र्यांमध्ये सगळ्यात मोठी. म्हणजे पिलूची खापर खापर पणजी शोभली असती. तिचं वय, तिचा अनुभव पिलू ला कसा समजला कोण जाणे. तो अगदी निमूटपणे तिच्या मागे फिरून ती काय करते आहे हे निरखू लागला. राणीने झाडावरील पिकलेला चिकू तोडून तो चावून चाटला. तिचं चाटून झाल्यावर पिलू ही बसून चिकू खाऊ लागला.

Video: पिलू चिकू खाताना

पिलूला जाऊ देणे सगळ्यात अवघड काम होतं. तो कोकणात बिरवाडी ला जाणार असं ठरलं. त्याच सुमारास आम्ही कोकणात जाणार होतो. मग कोकणात जायच्या आदल्या रात्री पिलूला त्याच्या पुण्यातल्या घरी सोडून आले. त्या रात्री मला जेवण गेलं नाही. कोकणात सुद्धा आठवणींचे कढ येत आणि उतू जात. अजून एक दोन दिवस जर पिलूला दत्तक घ्यायला कोणी आलं नसतं तर त्याला आम्ही दत्तक दिलंच नसतं इतका त्याचा लळा लागला होता.

पिल्लांच्या संगोपनाच्या सर्व प्रवासात Ollie चे मी बारीक निरीक्षण करत होते. वसतीगृह चालीकेचे निरीक्षण तपासून बघत होते. पिल्लांच्या संगोपनाबाबत मला Ollie चे कोणतेही बेजवाबदार वर्तन दिसले नाही. पिल्लाना वरचं खाणं द्यायला लागल्यावर सुद्धा आम्ही पिल्लांना काय खायला देतो त्यावर तिचे बारीक लक्ष असे. एकदा शेखर ने पिल्लांसाठी भरपूर हाडे मागवली. मी मात्र ती पिल्लांना द्यायला तयार नव्हते. त्यांना ते खायला जमेल की नाही, त्यांना ती टोचली तर, घश्यात अडकून बसली तर, अश्या अनेक चिंता मला भेडसावत होत्या. एक हाड मी Ollie ला खायला दिले आणि कामासाठी वळले. नंतर बघते तर तिला दिलेलं हाड पिल्लू खात होतं. मला वाटलं पिल्लाने ते तिच्याकडून पळवलं. तोवर पिल्लं असं करू लागली होती. आणि Ollie आदर्श माते प्रमाणे त्यांना तसं करू द्यायची. Ollie ला मी दुसरं हाड दिलं, ह्यावेळी तिने माझ्या डोळ्यात डोळे घालून सांगितलं जणू “बघ मी काय करतीये, तू ही न घाबरता हे कर. माझ्यावर विश्वास ठेव पिल्लाना काही होणार नाही” असं सांगून तिने माझ्याकडे बघतच ते दुसरं हाड दुसऱ्या पिल्ला समोर ठेवलं. मग मी सर्व पिल्लाना मधल्या गच्चीत घेऊन गेले आणि हाडांची रास त्यांच्या समोर ठेवली. पिल्लं हाडांवर ताव मारत असताना Ollie चे त्यांच्यावर बारीक लक्ष होतं. जो भाग ते खाऊ शकत नव्हते ते ती नंतर खाऊन टाकी.

ह्याच बरोबर काय खावं कसं मागावं हेही ती पिल्लाना शिकवी. एकदा मी राजगिऱ्याच्या वडया करायचा घाट घातला होता. राजगिऱ्याच्या लाह्या गुळाच्या पाकात घालून ढवळते तोवर मागे Ollie आणि पिल्लांची फौज गुपचूप जमा झाली होती. ती सर्व मंडळी एवढी गोंडस दिसत होती की वड्या देऊन त्यांचे लाड करणं भागच होतं.

पिल्लाना देऊन टाकायचे दुःख आम्हाला होतेच. Ollie ला ही दुःख नक्कीच झालं असेल. पूर्वी मांजराची पिल्लं हरवली तर ती दिवस दिवस त्यांना हाका मारायची. पण हे ती पिल्लं अगदी लहान असताना करायची. पिल्लं पुरेशी मोठी झाल्यावर मग ती शोधत नसे. आम्ही पिल्ले Ollie पासून पूर्ण स्वतंत्र झाल्यावर दत्तक दिली. त्यामुळे अगदी तिच्या समोरून पिल्लाना घेऊन गेले तरी Ollie अगदी शांतपणे सर्व बघत होती. हे एक ना एक दिवस होणारच हे बहुदा जाणून होती. सर्व एखाद्या स्थितप्रज्ञ माणसा प्रमाणे. ज्या रात्री पिलू ला सोडून आल्यावर मला जेवण गेलं नव्हतं, त्या रात्री ती मात्र व्यवस्थित जेवली होती.

टेकडीवर फिरताना मला अनेक विचारांची लोकं भेटतात. काही पिल्लं होऊ देऊ नये असं ठामपणे सांगतात कारण आपण जसं त्यांचं व्यवस्थित संगोपन करू, तसं दुसरे करणार नाहीत, मग आपल्याला त्याचा खूप त्रास होईल. अजून काही लोकं असं म्हणतात की Operation करून टाकलं की पाळीव प्राण्याचे आयुष्य वाढतं म्हणू operation करणे श्रेयस्कर. कोण operation करत ही नाहीत आणि पिल्लं ही होऊ देत नाहीत, का तर ऑपरेशन नंतर कुत्री जाड होते म्हणून. ह्या सर्व विचारात पदो-पदी माणसाची स्वार्थी वृत्ती अगदी ठळक दिसून येते. आपल्या करमणूकीसाठी सर्व बंधनं त्या प्राण्यावर लादत असतो आपण.

कुत्र्यांची वाढती संख्या ही काळजीची बाब असू शकेल. पण त्यावर समोर येईल त्या प्राण्याचे operation करून टाकणे कितपत योग्य आहे? आणि प्रत्येक वेळी रस्त्याकडेला पिल्लं दिसली तर “Urgent Appeal for adoption” हे social media वर post करणं खरंच गरजेचं आहे का? निसर्गातील पिल्लं निसर्गावर का सोडून देत नाही आपण? समोर आलेल्या माणसाच्या निराधार पिल्लाना आपण असं वागवतो का? की काणाडोळा करून पुढे निघून जातो?

आणखी एक लक्षात घेण्यासारखी गोष्ट म्हणजे लोक त्यांच्या पाळीव प्राण्यांना त्यांच्या प्रतिष्ठेचे प्रतीक म्हणून बाळगतात. म्हणजे बक्खळ पैसे खर्चून एखादा pure breed किंवा एखादा परदेशी जातीचा कुत्रा विकत घेतला असता तो किती cute असं तोंड फाटे पर्यंत कौतुक करतात आपल्या “fur babies” चं. म्हणजे पैसे खर्चून विकत घेतलेलं पिल्लू गोंडस आणि रस्त्यावरून आणलेलं गोंडस नाही? खरा प्रश्न हा breeders चा आहे असं म्हणतात. पण मागणी आहे म्हणून breeders चे फावतं हे आपण लक्षात घेत नाही. भटक्या कुत्र्या मांजरांचे सरसकट operation करण्यात सगळ्यात मोठा धोका हा संभवतो की ह्या पाळीव प्राण्यांमधील जनुकीय विविधता (genetic diversity) आपण नष्ट करत नेऊ.

घरी पाळलेला कुत्रा किंवा मांजर ह्यांना स्वतंत्र अस्तित्व असतं आणि ते आपला निर्णय स्वतः घेत असतात. दहा वर्षांपूर्वी मी आमच्या दोन मांजरांचे operation करून टाकलं होतं, दर सहा महिन्यांनी पिल्लावळ नको म्हणून मांजरीचं आणि मारा मारी मध्ये बोका दगावू नये म्हणून बोक्याचे. त्याने पिल्लं न होण्याची “समस्या” सोडवता आली. पण इतर मांजरांबरोबर ची भांडणे कमी झाली नाहीत. शेवटी इतर बोके त्याच्या पेक्षा शक्तिशाली झाले म्हणून आमच्या बोक्याने घर सोडलं आणि मागच्या सोसायटी मधील रांगोळे ह्यांना त्याने आपलंस केलं. आपले पाळीव प्राणी आपले आहेत म्हणून त्यांची जबाबदारी नक्कीच घ्यायची आपण, पण त्यांच्या खऱ्या गरजा समजून, ओळखून त्यांना जेवढे शक्य तेवढे त्या प्रमाणे वागू देणे ह्यातच आपले खरं पालकत्व आहे.

समाप्त

सौ. शिवांगी चंद्रशेखर दातार
३०-डिसेंबर-२०२४